De keuze van de conservator: Albert Elen kiest Stradanus

Vorige Volgende

Spring naar
Lees meer
Cycloop Polyphemus
28
00:28

Cycloop Polyphemus

Na voorafgaande avonturen met de Ciconen en de Lotus-eters komt Odysseus met een inmiddels sterk gereduceerd aantal soldaten aan op het eiland van de cyclopen, eenogige reuzen met bovennatuurlijke krachten die in grotten woonden. Met twaalf van zijn mannen belande de nieuwsgierige Odysseus in de grot van cycloop Polyphemus, die ze bij thuiskomst met zijn kudde schapen opsloot door een blok voor de ingang te rollen. Hij begon zijn mannen op te eten en dus verzon Odysseus een list om te ontsnappen. Hij voerde de cycloop dronken met de meegebrachte wijn en toen de reus in slaap gevallen was maakten hij en zijn overgebleven mannen hem blind. De volgende ochtend wisten Odysseus en de overgebleven soldaten uit de grot te ontsnappen toen Odysseus zijn kudde losliet en verlieten allerijl het eiland.
Stradanus
30
00:30

Stradanus

De van oorsprong Vlaamse maniëristische kunstenaar Jan van der Straet, genaamd Stradanus (1523-1605), werd geboren in Brugge. Na zijn opleiding in Antwerpen vertrok hij naar Italië. Daar werkte hij van 1553 tot zijn dood, dus de gehele tweede helft van de 16de eeuw, aan het hof van de Medici in Florence. Onder leiding van Giorgio Vasari leverde Giovanni Stradano bijdragen aan de frescodecoraties van het Palazzo Vecchio. Hij was een veelzijdige, succesvolle kunstenaar die ook ontwerpen voor series wandtapijten en gravures maakte. Het laatste deel van zijn leven heeft hij zich bijna uitsluitend toegelegd op de prentreeksen. Daarvoor had hij geregeld contact met prentuitgevers in Antwerpen (eerst Hiëronymus Cock en vanaf 1570 Philips Galle). Er zijn ongeveer zeshonderd tekeningen van hem bewaard gebleven en bijna evenveel prenten, waarvan de meeste als onderdeel van 26 prentenseries.
Homerus’ Odyssee
60
01:00

Homerus’ Odyssee

Homerus beschrijft in zijn tweede beroemde heldendicht de Odyssee (uit circa 800 voor Christus), het vervolg op de Ilias waarin de Trojaanse oorlog het onderwerp was, de avonturen van de Griekse held Odysseus gedurende zijn tienjarige terugreis naar het eiland Ithaka, waarvan hij koning was. Hij zeilt met zijn vloot, door stormen steeds uit koers geslagen, van eiland naar eiland. Daar treft hem keer op keer rampspoed waardoor zijn schepen en manschappen worden gedecimeerd en hij geen gunstige wind krijgt om naar huis terug te keren. Tenslotte wordt hij zeven jaar vastgehouden door de nimf Calypso. Deze laat hem uiteindelijk vrij op bevel van de goden van de Olympus. Dan belandt Odysseus op het eiland van de Faiaken, die hem gastvrij ontvangen. Hij maakt zich bekend aan koning Alkinoos en vertelt uitgebreid over zijn avonturen. Daarna wordt hij in een enkele nacht door de Faiaken veilig teruggebracht naar Ithaka.
Reconstructie
86
01:26

Reconstructie

Op basis van de nummering van twee bewaard gebleven voortekeningen, enkele bewaarde schetsjes en de volgorde van de avonturen in de Odyssee kan, exclusief het titelblad, een serie van twaalf voorstellingen worden gereconstrueerd, waarvan ‘Odysseus en Polyphemus’ de vierde is. 1: Titelblad 1: Odysseus en de Faiaken 7: Odysseus en Circe 2: Odysseus en de Ciconen 8: Odysseus in de onderwereld 3: Odysseus en de Lotus-eters 9: Odysseus en de sirenen 4: Odysseus en Polyphemus 10: Odysseus en Scylla 5: Odysseus in de grot der winden 11. Odysseus op het eiland der Zonnegod 6: Odysseus en de Laestrygonen 12. Odysseus en Calypso
Doel: prentenserie
90
01:30

Doel: prentenserie

Stradanus heeft verschillende series voortekeningen gemaakt voor prentenuitgaven, waaronder een reeks ontdekkingen en uitvindingen (Nova Reperta). De tekeningen werden door andere kunstenaars gegraveerd, zoals Adriaen Collaert, en verspreid door een uitgever, zoals Philips Galle. De opdrachtgever voor enkele series was de Florentijnse geleerde Luigi Alamanni. Mede gelet op het bestaan van een ontwerptekening van een titelblad stond ook hier een prentenserie voor ogen. De serie voortekeningen is niet afgekomen door de dood van de kunstenaar of zijn opdrachtgever, of er is om een andere reden uiteindelijk afgezien van de uitgave van de prentserie. De tekeningen zijn vervolgens waarschijnlijk als groep nog enige tijd bijeen gebleven en daarna verspreid geraakt.
‘De dolinge van Ulysse’ van Coornhert
107
01:47

‘De dolinge van Ulysse’ van Coornhert

Stradanus gebruikte waarschijnlijk de eerste Nederlandse vertaling van een deel van de Odyssee, “De dolinge van Ulysse’ van Dirck Volkertsz. Coornhert (1522-1590) uit 1561. Deze omvat de eerste 18 van de 24 boeken (hoofdstukken). Stradanus beperkte zich tot het uitbeelden van de avonturen zoals Odysseus die vertelde aan de Faiaken: boeken V-XII (hoofdstukken 5-12). De inleiding met de godenvergadering en de zoektocht van Odysseus’ zoon Telemachos in boeken I-IV (hst. 1-4) liet hij buiten beschouwing. Zo ook de gebeurtenissen na Odysseus’ terugkeer op Ithaka, met zijn strijd tegen de opdringerige huwelijkskandidaten (de ‘vrijers’) van zijn trouwe echtgenote Penelope en de uiteindelijke hereniging met haar, het gelukkige einde van het verhaal. Dat laatste deel (boeken XIX-XXIV, hst. 19-24) valt buiten de vertaling van Coornhert.

Video marked successfully. You can go to your favorites now.

Plaats onderstaande code op de gewenste plaats in uw pagina.


                <div id="arttube-de-keuze-van-de-conservator-albert-elen-kiest-stra"><!-- ArtTube Player--></div>

                <script type="text/javascript" src="http://arttube.boijmans.nl/media/arttube/behaviour/swfobject/swfobject.js"></script>

                <script type="text/javascript" src="http://arttube.boijmans.nl/media/arttube/behaviour/fab/boijmans/arttube/embedded-player.js"></script>

                <script type="text/javascript">

                    arttubePlayer({
                    containerId:'arttube-de-keuze-van-de-conservator-albert-elen-kiest-stra',
                    sd:'mp4:curatorschoice_polyphemus_nl_kl.m4v',
                    hd:'mp4:curatorschoice_polyphemus_nl_gr.m4v',
                    bg:'/media/uploads/video_groot/SS_Polyphemus_680x38.jpg',
                    width:520,
                    height:310
                    })

                </script>

De keuze van de conservator: Albert Elen kiest Stradanus

Museum Boijmans Van Beuningen bezat al sinds de oprichting in 1849 drie tekeningen van Stradanus, die zowel qua formaat (ca. 180 x 275 mm.), tekentechniek (pen in bruine inkt, blauw gewassen, wit gehoogd) als thema (Odysseus) grote overeenkomsten vertonen. De groep is ooit veel groter geweest: twaalf voorstellingen met de avonturen van Odysseus zoals beschreven in de Odyssee van Homerus, waarvoor Stradanus gebruik maakte van de Nederlandse vertaling van Coornhert uit 1561. Waarschijnlijk was het een serie ontwerpen voor een prentenuitgave, die uiteindelijk niet is gerealiseerd. Toen begin 2007 een nog onbekende tekening uit deze reeks, voorstellend Odysseus en Polyphemus, opdook, aarzelde de conservator niet en wist hem op een veiling bij Sotheby’s in New York voor het museum te verwerven. Deze tekening is bijzonder omdat de oorspronkelijke toelichting van Stradanus nog onder de tekening aanwezig is, terwijl die bij de andere tekeningen ooit is weggesneden en verloren gegaan.