Dalí in Rotterdam

A.M. Hammacher (1897-2002)

A.M. (Bram) Hammacher begon zijn kunsthistorische carrière als kunstcriticus bij het Utrechts Dagblad. Hij publiceerde talloze artikelen en boeken, zowel over individuele kunstenaars (o.a. over Van Gogh en Mondriaan) als over stromingen in de moderne kunst. Hij had bijzondere belangstelling voor de artistieke persoonlijkheid van de kunstenaar en voor diens drijfveren.

In 1947 werd Hammacher directeur van het Rijksmuseum Kröller-Müller in Otterlo. In 1952 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Technische Hogeschool Delft. Beide functies bekleedde hij tot in de jaren zestig. Zijn belangrijkste boeken: The Evolution of Modern Sculpture (1969) en Phantoms of the Imagination. Fantasy in Art and Literature from Blake to Dalí (1981).

Peter de Ruiter, kunsthistoricus en werkzaam aan de Rijksuniversiteit Groningen, promoveerde op een studie over het leven en de betekenis van A.M Hammacher voor de moderne kunst. Van zijn proefschrift verscheen een handelseditie. Zie Peter de Ruiter, A.M. Hammacher. Kunst als levensessentie, Baarn 2000.

Sarah Bernard

Sarah Bernhard is de grootste legende uit de Franse theatergeschiedenis. Zij had een Nederlandse moeder, Julie Bernardt, en een vader van onbekende nationaliteit. Om van Franse afkomst te lijken, haalde zij de ‘t’ van haar naam.

Het meest bekend was Sarah Bernards vertolking in La Dame aux Camélias van Alexandre Dumas. In 1912 speelde ze de hoofdrol in de film La Reine Elizabeth die een wereldwijd succes was en in Amerika werd uitgebracht als Queen Elizabeth. Met haar tegenspeler in deze film, de 37 jaar jongere Nederlandse acteur Lou Tellegen, had Bernhard een relatie.

Ik groet je…

In zijn Frans met Spaanse accent zegt Dalí hier:
Je te salue
Je t'embrasse
Je t'embrasse ta tache
Dans l'oreille gauche
Qu'est la même de la Gala

Ik groet je
Ik omhels je
Ik kus je moedervlek
In je linkeroor
Die hetzelfde is als van Gala

Koffie met gebak

Na sluiting van de tentoonstelling, vertelt Renilde Hammacher in een email, ontving zij een officiële uitnodiging van de Vereniging van Rotterdamse Winkeliers. Zij werd onthaald met koffie met gebak en de voorzitter feliciteerde haar met het artistieke succes van de tentoonstelling en hij feliciteerde de Vereniging met het neveneffect van de eindeloze rijen voor de deur.

Renilde Hammacher: ‘Door de lange wachttijden hadden de bezoekers troost gezocht bij kopjes koffie, broodjes, soep of andere culinaire geneugten. Uit dankbaarheid voor deze, voor hen, gunstige gang van zaken kreeg ik als afscheid van deze sympathieke en gezellige winkeliervergadering, een mooie gouden ring met het wapen van de Vereniging. Ik draag hem nog steeds als herinnering aan dat verre, gelukkige verleden.’.

Gala

Salvador Dalí ontmoette zijn vrouw Gala toen ze nog getrouwd was met de dichter Paul Eluard. Deze leende haar wel eens uit aan zijn surrealistische vrienden, juist omdat hij zo trots was op haar. Vóór Dalí had Gala een driehoeksverhouding met Elouard en de schilder Max Ernst. Deze keer verloor Elouard Gala echter voorgoed. Volgens Dalí zelf is hij dankzij Gala niet gek geworden. ‘Omdat zij mijn gekheid heeft geabsorbeerd.’ Gala was Dalí’s muze en dat bleef ze ruim 50 jaar lang, tot aan haar dood in 1982.

Handkus

Renilde Hammacher vertelt in een email over de aankomst van de kunstenaar:

“Dalí stond in de hal van het Museum, met zijn vrouw Gala naast zich. Beiden begroet door de Directeur. de heer Ebbinge-Wubben (en mijzelf), omringd door een enorme menigte van belangstellenden. Plots, onverwacht, werkt een jonge man (een kunstenaar) zich kordaat door de massa heen, tot bij Dalí, knielt voor hem neer en kust eerbiedig zijn hand! Een emotioneel ogenblik! Maar de Meester ontving deze bijzondere hommage met welgevallen! Er bestaat een Photo van dit moment in het archief.“.

De foto is, zoals je ziet, in de montage gebruikt.

Edward James

Edward James (1907-1984) is geboren op het landgoed West Dean in Sussex. Hij was de jongste van de vijf kinderen van Evelyn Forbes en haar enige zoon. Evelyn Forbes was de onechte dochter van de prins van Wales en een society beauty die volgens haar zoon eigenlijk niet van kinderen hield. De vader van Edward James, William Dodge James, verdiende fortuinen in de houtindustrie en de Amerikaanse spoorwegen, maar was altijd op reis.
Van jongs af aan wilde Edward schrijver worden. Op zijn grafsteen wilde hij alleen vermeld: ’Edward James poet’, dichter. James verzamelde en steunde de surrealisten in de jaren dertig, vooral Dali en Magritte. Zijn hele leven leefde hij in een deels door hemzelf, deels door anderen geschapen fantasiewereld. Er is een documentaire gemaakt over zijn levenswerk, de beeldentuin Las Pozas in Xilida, Mexico getiteld: Edward James. Builder of Dreams.

Aankoopbeleid

In een beleidsstuk van 17 februari 1970 geeft Renilde Hammacher een aantal argumenten voor haar speerpunt, het surrealisme. De stroming is in Nederland zwak vertegenwoordigd; er zijn nog betaalbare topwerken voor handen; het surrealisme leeft voort in de Pop Art en de nieuwe realistische bewegingen en heeft bovendien een basis in de collectie oude kunst.
Renilde Hammacher: “Ons museum heeft bij de oude meesters een figuur die bij uitstek voor de surrealisten attractief was: Jeroen Bosch. Diens critische, niets ontziende ontmaskering van het schijnheilige laat-middeleeuwse leven, zijn sympathie voor de landlopers, de vagebonden, de dwazen, de uitbundig verliefden, inspireren hem tot werken die elke realiteit overtreffen.”.