De keuze van de conservator: Toorop
- Spring naarLees meer
-
De geportretteerden
De personen die hier zijn samengebracht zijn in werkelijkheid nooit zó bijeengeweest. Charley Toorop hield in haar huis ‘De Vlerken’ regelmatig maaltijden waarbij vrienden en haar – inmiddels volwassenen – kinderen aanzaten. De diverse personen waar ze om uiteenlopende redenen banden mee had heeft ze hier bijeengebracht. Er zijn ook mensen die ze een plaats in het werk had toegedacht, maar die ontbreken. Dat geldt bijvoorbeeld voor de filmer Joris Ivens – de leermeester van Charleys zoon John – die in de periode dat zij aan het doek werkte in het buitenland was en kon niet poseren voor het portret. Aangezien Charley Toorop alleen naar model kon werken – en niet naar foto’s bijvoorbeeld – ontbreekt hij op het schilderij.
-
Pyke Koch
Van Pyke Koch – die als schilder autodidact was – gaat het verhaal dat hij zodanig onder de indruk was van Charley Toorop dat hij toen hij voor het eerst exposeerde als kunstenaar hij dit onder een schuilnaam deed omdat hij bang was voor haar commentaar. Koch en Charley Toorop waren goed bevriend met elkaar. Hun vriendschap bekoelde toen Koch zich in de jaren 30 aansloot bij het nationaalsocialisme. Het grote schilderij ‘De Schiettent’ dat Koch in 1931 schilderde ontstond kort voor de ‘Maaltijd der Vrienden’. Het bevindt zich eveneens in Museum Boijmans van Beuningen.
-
Gerrit Rietveld
In 1932 vroeg Charley Toorop de meubelmaker en ontwerper Gerrit Rietveld het interieur te moderniseren van het huis ‘De Vlerken’. Haar vader Jan Toorop had dit in 1921 voor haar in Bergen (NH) laten bouwen door de architect Piet Kramer. Het huis, in de Amsterdamse School stijl, had een interieur waarin donkere tonen overheersten. Rietveld moderniseerde het ingrijpend, onder meer door de bakstenen muren wit te schilderen. Deze muur fungeert als achtergrond in de ‘Maaltijd der Vrienden’. Daarnaast richtte hij de woning in met meubelen van zijn hand. Op foto’s is onder andere de lamp uit 1924 te zien waarvan ook Museum Boijmans Van Beuningen een exemplaar bezit. Daarnaast bezit het museum verscheidene andere meubelen van Rietvelds hand.
-
John Rädecker
De beeldhouwer John Raedecker was een levenslange vriend van Charley Toorop. Hij staat hier samen met zijn gezin geportretteerd: zijn vrouw Annie en hun zoon Loeki. Het beeldje linksboven in ‘Maaltijd der Vrienden’ is door hem gemaakt en was in bezit van Charley Toorop. In de tijd dat ‘Maaltijd der Vrienden’ ontstond, werkte Raedecker aan een monument van Charleys vader, de schilder Jan Toorop. Jan Toorop was toen al overleden. Zij gaf hem portretfoto’s van haar vader aan de hand waarvan hij diens portret kon modelleren. De bronzen studie die Raedecker maakte van haar vader, kwam in bezit van Charley. Ze verwerkte deze studie in haar schilderij ‘De drie generaties’. Het kwam na haar overlijden in Museum Boijmans Van Beuningen terecht. Het museum bezit nog verscheidene andere werken van Raedecker.
-
Zelfportretten
Het zelfportret is een terugkerend thema in Charley Toorops oeuvre. Zij maakte meer dan twintig portretten van zichzelf, vanaf het vroege begin tot aan het eind van haar loopbaan. Vier daarvan maken deel uit van de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. In twee van deze werken brengt ze zichzelf alleen in beeld, in twee andere maakt ze deel uit van een gezelschap. In een artikel voor het tijdschrift Jong Holland (Jong Holland II (1995) I) heeft Carel Blotkamp overtuigend laten zien hoe Charley Toorop in de ‘Maaltijd der Vrienden’ van zichzelf aanvankelijk alleen haar linkerhand met palet en haar schilderende rechterhand in beeld wilde brengen. Omdat het haar niet lukte deze constructie in al haar consequenties door te voeren, koos ze er uiteindelijk voor een volledig zelfportret op te nemen.
-
Eva Besnyö
Het portret van Eva Besnyö voegde Charley Toorop als laatste toe aan de ‘Maaltijd der Vrienden’. Dit blijkt wanneer een foto in het jaarverslag van 1932 van Museum Boijmans Van Beuningen wordt vergeleken met het schilderij zoals het nu is (het werd eerst in bruikleen gegeven aan het museum, keerde toen terug naar Charley Toorop en werd in 1935 aan het museum geschonken). In 1932 leerde Charleys jongste zoon, de filmer John Fernhout, de Hongaarse fotografe kennen. Ze trouwden in juli 1933. Charley Toorop plaatste Besnyö in het schilderij direct onder zichzelf, misschien puur omdat daar ‘nog plek’ was maar het lijkt ook een symbolische verwijzing naar hun goede band. Zij konden het heel goed met elkaar vinden, Eva Besnyö heeft vele fotoportretten van haar schoonmoeder gemaakt, ook lang nadat zij en John Fernhout uit elkaar waren gegaan.
-
Edgar Fernhout en Rachel Pellekaan
Charley Toorops oudste zoon Edgar was vanaf zijn vroege jeugd door zijn moeder voorbestemd om schilder te worden. Zij plaatste hem daarmee in de lijn van haar vader, de schilder Jan Toorop en zichzelf. Deze ‘dynastie van schilders’ bracht zij in het schilderij ‘De drie generaties’ in beeld. Edgar Fernhout schilderde in zijn beginjaren in een heel precieze, realistische stijl. Typerend hiervoor is het portret dat hij schilderde van zijn echtgenote Rachel Pellekaan, die eveneens kunstenares was. Pas na de Tweede Wereldoorlog koos Fernhout voor een lossere schildertrant (zie bijvoorbeeld het zelfportret en uiteindelijk zou hij zelfs voor de abstractie kiezen. Fernhouts echtgenote Rachel Pellekaan is vooral bekend als tekenares in de periode van het interbellum. Ook zij legde zich toe op het uiterst gedetailleerd en precies verbeelden van haar omgeving.
-
Portretten van Charley Toorop
Charley Toorop werd verscheidene malen geportretteerd door haar vader Jan Toorop. Het museum bezit een aantal van deze werken. Zo is op het schilderij ‘De nieuwe generatie’ uit 1892 Charley als baby te zien (ze werd geboren in 1891). Daarnaast maakte Jan Toorop de droge naald ‘Charley voor het raam’ (1898)) en tekende hij haar terwijl ze viool speelde. Het vioolspelende meisje Charly komt ook in diverse van zijn prenten voor en siert een tentoonstellingscatalogus van Jan Toorop uit 1904. Hoewel Charley zeer muzikaal was en ook een carrière in de muziek heeft overwogen, koos ze uiteindelijk voor het kunstenaarschap.
Gereedschappen
bewaar
Video marked successfully. You can go to your favorites now.
stuur door
Twitter
Digg it
Facebook
StumbleUpon
Yahoo!
del.icio.us
Google
Gmail
Reddit
Windows Liveembed
Plaats onderstaande code op de gewenste plaats in uw pagina.
<div id="arttube-curators-choice-toorop"><!-- ArtTube Player--></div>
<script type="text/javascript" src="http://arttube.boijmans.nl/media/arttube/behaviour/swfobject/swfobject.js"></script>
<script type="text/javascript" src="http://arttube.boijmans.nl/media/arttube/behaviour/fab/boijmans/arttube/embedded-player.js"></script>
<script type="text/javascript">
arttubePlayer({
containerId:'arttube-curators-choice-toorop',
sd:'mp4:curatorschoice_toorop_kl_nl.m4v',
hd:'mp4:curatorschoice_toorop_gr_nl.m4v',
bg:'/media/uploads/video_groot/SS_Toorop_680x382.jpg',
width:520,
height:310
})
</script>
De keuze van de conservator: Toorop
Sectorhoofd Collectie en onderzoek Jonieke van Es zoomt in op het schilderij ‘Maaltijd der Vrienden’ van Charley Toorop, een sleutelstuk van een van de belangrijkste Nederlandse schilders van de eerste helft van de 20ste eeuw. Charley Toorop vereeuwigde op dit schilderij niet alleen zichzelf, maar onder anderen ook de dichter Adriaan Roland Holst, de architect Gerrit Rietveld, de beeldhouwer John Raedecker, de fotografe Eva Besnyö en de schilders Pyke Koch, Rachel Pellekaan en Wim Oepts. Daarnaast zijn in dit schilderij haar drie kinderen te zien: haar zoons Edgar (eveneens schilder) en John Fernhout (werkzaam als filmer) en haar dochter Annetje Fernhout.
met dank aan
Regie en montage: Rovers Film
Camera en geluid: Bas Zwartepoorte
Muziek: Michiel Thomassen
Ondertiteling: Einion
Productie: museumLAB
